زاهدان - محوطه باستانی شهر سوخته با قدمتی پنج هزار ساله به عنوان پایتخت تمدنی فلات شرقی ایران و خاستگاه نخستین ابداعات بشری، جایگاهی بینظیر در حافظه تاریخی جهان و میراث یونسکو دارد.
شهر سوخته سرزمین شگفتیها و نخستینها؛ کلانشهر پنجهزارساله ایران
خبرگزاری مهر – گروه استانها، فاطمه گلوی: پنج هزار سال پیش، در جایی از دشت سیستان که امروز شاید تنها تلی از خاک به نظر برسد، شهری جریان داشت که نشانههای شگفتانگیزی از یک زندگی پیشرفته را در دل خود پنهان کرده است؛ شهری با وسعتی خیرهکننده، ارتباطات گسترده با سرزمینهای دوردست و مردمانی که پیش از بسیاری از تمدنهای شناختهشده، تخصصگرایی، تجارت و حتی پزشکی را تجربه کرده بودند. «شهر سوخته»؛ شهری که از نخستین شواهد جراحی جمجمه و چشم مصنوعی گرفته تا قدیمیترین پویانمایی و سیستم فاضلاب، رازهایی را در دل خاک نگه داشته است.
اما شهر سوخته فقط مجموعهای از یافتههای شگفتانگیز نیست؛ روایت یک جامعه پیچیده و چندملیتی است که هزاران سال پیش در صلح و نظم در کنار یکدیگر زندگی میکردند. شهری که تنها بخش اندکی از آن کاوش شده و هنوز رازهای بسیاری زیر خاک دارد؛ رازهایی که هر فصل کاوش، گوشهای تازه از نبوغ و زندگی مردمان این تمدن کهن را آشکار میکند.
شهر سوخته؛ هفدهمین اثر ثبت شده یونسکو
محمدعلی ابراهیمی، رئیس موزه جنوب شرق در گفت و گو با خبرنگار مهر در تشریح جایگاه و عظمت محوطه باستانی شهر سوخته، این میراث جهانی را گنجینهای بینظیر خواند و بر اهمیت آن به عنوان یکی از پایتختهای تمدنی فلات شرق ایران تأکید کرد.
ابراهیمی با اشاره به ثبت جهانی این اثر در فهرست یونسکو، جایگاه ممتاز آن را نهتنها یک افتخار ملی، بلکه رویدادی کمنظیر در عرصه حافظه بشری دانست و اظهار کرد: شهرسوخته هفدهمین اثر ثبت شده ایران در یونسکو است.
وی گفت: محوطه باستانی شهر سوخته در ۱۵۶ کیلومتری جاده زاهدان به زابل، در دشت وسیع سیستان واقع شده و با وسعتی بیش از ۲۸۰ هکتار، بازمانده از شکوه تمدنی است که از هزاره سوم تا هزاره اول پیش از میلاد، یعنی بالغ بر دو هزار سال، زندگی پویا و پایداری در آن جریان داشته است؛ بر اساس پژوهشهای باستانشناسی، قدمت این شهر به پنج تا شش هزار سال قبل بازمیگردد.
رئیس موزه جنوب شرق با تبیین ارتباطات گسترده فرهنگی شهر سوخته اظهار داشت: این شهر در دوران اوج خود با شهرهای شاخصی همچون موندا در شرق، تمدنهای بینالنهرین و ماوراءالنهر، حوزه تمدنی افغانستان و پاکستان امروزی، تمدن شوش، کاشان و جیرفت در تعامل و مراوده فرهنگی و اجتماعی مستمر بوده است؛ این حجم از تعاملات، شهر سوخته را به پلی ارتباطی میان شرق و غرب و شمال و جنوب دنیای باستان تبدیل کرده بود، بهگونهای که میتوان از آن بهعنوان یک مرکز تمدن جهانی در عصر خود نام برد.
استقرار ۸ لایه تمدنی در شهر سوخته
ابراهیمی با اشاره به توالی استقراری این محوطه تصریح کرد: پژوهشهای انجامشده نشان میدهد شهر سوخته دارای چهار دوره اصلی تاریخی و هشت لایه تمدنی است که تاکنون تنها حدود چهار درصد از آن کاوش شده است؛ شناسایی اولیه این محوطه به بازدید و گزارشهای سفرنامهای سر اورل اشتاین در سالهای پیش از انقلاب بازمیگردد، اما کاوشهای علمی و جدیتر از سال ۱۳۴۸ توسط پژوهشگران خارجی و سپس تیمهای ایرانی و هیئات هاییتی از ایتالیا و فرانسه و دانشگاهها و پژوهشکدههای داخلی دنبال شد.
وی در تشریح شگفتیهای این محوطه باستانی به ابعاد خیرهکنندهای گورستان اشاره کرد و افزود: یکی از شاخصترین ویژگیهای شهر سوخته، گورستان عظیم آن با وسعتی حدود یک هزار و هشتصد هکتار است؛ برآوردها نشان می میدهد که این گورستان بالغ بر هشتاد هزار تا یکصد هزار قبر را در خود جای داده است؛ با در نظر گرفتن جمعیت تقریبی پنجاه هزار نفری شهر در آن دوره، وسعت این گورستان خود گواهی روشن بر عظمت، قدمت و تراکم جمعیتی شگفتآور این تمدن در ادوار مختلف است.
شهر سوخته؛ معدن ابداعات و نخستین های تاریخ بشریت
رئیس موزه جنوب شرق مهمترین وجه تمایز شهر سوخته را ثبت اولینهای تاریخ بشریت در این منطقه دانست و خاطرنشان کرد: یافتههای بی نظیر باستانشناسی، تاریخ بسیاری از ابداعات را به هزارههای قبل بازگردانده است؛ نخستین چرخ سفالگری، نخستین ابزار جواهرسازی و سنگتراشی، کهنترین پارچههای بافتهشده و البته اولین انیمیشن جهان با نقاشی متحرک روی جام سفالی، تنها گوشهای از این اکتشافات است؛ همچنین جراحی جمجمه، چشمپزشکی کهن، نخستین مرقع کاری، نخستین خطکش دنیا، اولین آیینهای حسابداری و شواهد نخستین کشاورزی و دامداری یکجانشینی، همگی برای اولین بار در این مکان کاوش شده و تمدن پوشاک و پزشکی فلات ایران را به رخ جهانیان میکشد.
وی در پایان تأکید کرد: بخشهایی از این یافتههای ارزشمند هماکنون در کتابخانه و موزه منطقهای جنوب شرق، موزه ایران باستان و همچنین موزههای معتبر فرانسه و ایتالیا نگهداری میشود؛ به هموطنان عزیز پیشنهاد می کنیم برای درک واقعی این عظمت تمدنی، حتما به دشت سیستان سفر کرده و از نزدیک با این شاهکار تاریخ بشری آشنا شوند.
شهر سوخته؛ مهمترین موزه مفرغ فلات ایران
مجتبی سعادتیان، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار مهر، در تشریح اهمیت شهر سوخته، این محوطه را یکی از مهمترین موزههای عصر مفرغ در فلات ایران معرفی کرد.
وی بیان کرد: بر اساس مطالعات و آزمایشهای انجامشده، سابقه استقرار انسان در این شهر به حدود پنج هزار و ۲۰۰ سال قبل، معادل سههزار و دویست سال پیش از میلاد بازمیگردد.
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان ادامه داد: دوره آبادانی و سکونت در شهرسوخته حدود یک هزار و چهارصد سال به طول انجامیده است؛ به عبارتی، از حدود پنج هزار و دویست سال پیش تا حدود سههزار و هشتصد سال قبل، استقرار بشر در این نقطه تداوم داشته است.
وی با اشاره به پدیده تخصص گرایی در شهر سوخته گفت: پیش از شکلگیری این شهر، مردم در زندگی روستایی خود تأمینکننده تمامی نیازهایشان بودند و یک فرد به تنهایی هم به کشاورزی و دامداری میپرداخت و هم اشیای مورد نیاز خود را تولید میکرد؛ اما از دوران شکلگیری شهر سوخته، مردم شاهد تخصصی شدن مشاغل بوده اند؛ مشاغلی نظیر دامداری، کشاورزی، سفالگری، تولید زیورآلات، شکار و دیگر حرفهها که شواهد آنها در این شهر به دست آمده است.
به گفته سعادتیان، یکی دیگر از ویژگیهای شهرسوخته، انتقال گورستانها به فضای خارج از مناطق مسکونی بوده است؛ گورستان شهر سوخته نیز یکی از بزرگترین گورستانهای عصر مفرغ به شمار میرود.
وی افزود: از منظر ارتباطاتی این شهر با محوطههای مختلفی در پیرامون خود پیوند داشته است؛ بهعنوان نمونه با مناطقی از بلوچستان همچون دره بمپور مرتبط بوده که این موضوع در مطالعه نمونههای سفالی مشهود است؛ همچنین، ارتباط این محوطه با بخشهای شمالی، بهویژه محوطههایی که امروزه در ترکمنستان واقع شدهاند، و نیز با بخشهایی از غرب و جنوب غرب ایران از جمله کردستان و همچنین مناطق میانرودان، تأیید شده است.
تولید زیور آلات روی سنگ لاجورد افغانستان در شهر سوخته
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اظهار کرد: بهطور خاص، سنگ ارزشمند لاجورد از بدخشان افغانستان به این منطقه وارد میشده و در اینجا بر روی آن کار شده و به شکل زیورآلات ساخته و سپس به سرزمینهای میانرودان صادر میشده است؛ این شواهد نشان میدهد که ما با شهری پیشرفته روبهرو هستیم که مردمانش هر یک دارای مشاغل منحصربهفردی بوده اند و از آن طریق ارتزاق کرده و شهر را به رونق و آبادانی رساندهاند.
وی در ادامه درباره دلایل متروکه شدن شهر تصریح کرد: بر اساس مطالعات باستانشناسی، شواهدی از چند دوره آتشسوزی در بخشهایی از سطح شهر کشف شده است؛ بااین حال، این آتشسوزی ها عامل اصلی نابودی و ترک شهر نبوده است؛ محتملترین دلیل، تغییرات اقلیمی در حدود سههزار و هشتصد سال پیش و تغییر مسیر رود هیرمند بوده که ساکنان را وادار به ترک این مکان و نقل مکان به منطقهای نامعلوم کرده است.
انجام اولین عمل جراحی جمجمه توسط پزشکان شهر سوخته
سعادتیان درباره نامگذاری شهر سوخته نیز گفت: قدیمیترین اشاره به این نام، در سفرنامه یکی از مأموران تعیین حدود مرزی ایران و افغانستان در حدود سال ۱۸۹۰ میلادی ثبت شده است؛ وی نقل میکند که مردم محلی، او را به مکانی مملو از قطعات سفال راهنمایی کرده و در پاسخ به پرسش نام آن، گفتهاند: «اینجا شهر سوخته است.»
وی گفت: از قدیمیترین شواهد کشفشده میتوان به خطکش چوبی و مدرج اشاره کرد که از منطقه مسکونی شرقی به دست آمده و نشاندهنده آشنایی ساکنان با مباحث اندازهگیری در آن دوران است؛ همچنین، نخستین شواهد جراحی جمجمه در اینجا یافت شده که مربوط به یک دختربچه سیزده ساله است؛ پزشکان آن زمان با ایجاد شکاف بر روی جمجمه، مواد زائد جمعشده را خارج کردهاند و شواهد جوشخوردگی استخوان نشان میدهد که بیمار پس از این جراحی زنده مانده است.
کشف سیستم منحصر به فرد فاضلاب شهری در شهر سوخته
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان ادامه داد: کشف سیستم انتقال فاضلاب با لولههای سفالی در منطقه مسکونی شرقی که نمونههایی از آن هماکنون در موزه منطقه جنوب شرق به نمایش درآمده، از دیگر موارد کشف شده است؛ همچنین، بازی فکری مشهور به «بازی مهرهها» شامل یک چوب بلند و تعدادی مهره، بهعنوان قدیمیترین شواهد بازیهای فکری شناخته میشود.
سعادتیان به کشف یک چشم مصنوعی زرین در کنار جمجمه یک زن اشاره کرد و آن را نشانهای از توجه به زیباییشناسی و بازسازی عضو از دست رفته در آن دوره دانست.
وی همچنین جام سفالی منحصربهفردی را معرفی کرد که تصویر جهش یک بز به سمت درخت، احتمالا نخل، در پنج حرکت متوالی بر روی آن نقش بسته است و گفت: این اثر بهعنوان نخستین اندیشههای پویانماییهای و متحرک سازی در جهان یاد میشود.
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان بیان کرد: یافتههای گسترده منسوجات ریزبافت و درشت بافت رنگارنگ نیز نشان از رونق تولید پارچه در این شهر دارد.
وی در پایان تصریح کرد: در نهایت، صنعت سفالگری بسیار شاخص بوده و نمونههای متنوعی از سفالها، از جمله سفالهای خاکستری وارداتی از بلوچستان و سفالهای چندرنگ متأثر از فرهنگ های ترکمنستان امروزی، گواه رونق تجارت و دادوستد با مناطق دوردست در این تمدن کهن است.
بیش از ۲۸۰ هکتار وسعت شهر سوخته
حسین سرحدی عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه زابل و مدیر پایگاه شهر سوخته در گفت و گو با خبرنگار مهر گفت: شهر سوخته، یکی از شاخصترین محوطههای پیش از تاریخ شرق فلات ایران، از اهمیت و جایگاه ویژهای در مطالعات باستانشناسی برخوردار است.
وی تأکید کرد: بررسیها نشان میدهد که دشت سیستان در گذشته به دلیل وجود رودخانه هیرمند و پر آب بودن دریاچه هامون، همواره منطقهای پرآب بوده است؛ آب همواره نشانه آبادانی است و این دشت که در نگاهی جغرافیایی، منطقهای بسیار مسطح محسوب میشود، در میان مناطق کوهستانی و نیمه کوهستانی محصور بوده است.
سرحدی با اشاره به موقعیت جغرافیایی شهرسوخته ادامه داد: این منطقه از شمال به خراسان و آسیای مرکزی، از شمال غرب به افغانستان، از جنوب به حوزه بلوچستان، خلیج فارس و دریای عمان، از شرق به مناطق کوهستانی پاکستان و افغانستان و از غرب به کرمان، مرتبط میشود؛ این موقعیت راهبردی و کلیدی که شهرسوخته از آن برخوردار بوده است، همراه با نعمت فراوان آب، کشاورزی ای بسیار پررونق و در کنار آن، تجارتی فوقالعاده گسترده را برای این منطقه شکل داده بوده است.
وی ادامه داد: مسطح بودن دشت، کشاورزی و دامداری، بستر مناسبی را فراهم کرد تا مسیرهای تجاری متعددی از این منطقه عبور کنند؛ حجم مهاجرتها به واسطه نیازهای تجاری در این منطقه بسیار بالا بوده؛ بهگونهای که میتوان گفت شهر سوخته در پنج هزار سال پیش حکم یک بارانداز اصلی را داشته است.
شهر سوخته؛ بزرگ ترین کلان شهر جهان در عصر خود
عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه زابل تصریح کرد: کالاهایی که در مناطق پیرامونی جابهجا میشدند، ابتدا به دشت سیستان وارد و سپس از این نقطه کلیدی به مناطق مختلف صادر میشدند؛ همین امر سبب شده بود تا گستره جمعیتی شهر سوخته در آن دوره، در مقایسه با سایر محوطههای مهم و همعصر خود، بسیار وسیع باشد.
وی با اشاره به وسعت شهر سوخته اظهار کرد: برای درک بهتر این وسعت، کافی است مقایسه ای به لحاظ گستره شهری انجام شود؛ شهر سوخته در آن دوره تقریبا ۲۸۰ هکتار وسعت داشته است؛ این در حالی است که محوطههای مهم همعصر آن هیچکدام وسعتی بیش از ۴۰ یا ۵۰ هکتار نداشته اند؛ اگر بخواهیم محوطهای نزدیک به این ابعاد را در داخل ایران مقایسه کنیم، جیرفت یا محوطههای شاخص بلوچستان مانند بمپور نیز به هیچ وجه گستره ۲۷۰ هکتاری شهر سوخته را ندارند؛ این وسعت نشان میدهد با یک کلانشهر بسیار بزرگ روبهرو هستیم که عمدتا با مهاجرت گسترده و اسکان جمعیت در کنار اقتصاد مبتنی بر کشاورزی، دامپروری، صیادی و تولید شکل گرفته استن.
نظم اجتماعی بی نظیر مردمان شهرسوخته با وجود ساختار چند ملیتی
مدیر پایگاه شهر سوخته ادامه داد: این شهر که تاریخ شکلگیری آن از ۳۲۰۰ پیش از میلاد و بر اساس پژوهشهای جدید تا ۳۵۰۰ پیش از میلاد برآورد میشود، به دلیل حجم عظیم مهاجرتها، به جامعهای چندملیتی تبدیل شده بوده است؛ شواهد حضور تجار از ملیتهای گوناگون در شهر سوخته کاملاً مشهود است؛ نکته قابل تأمل در تحلیل ساختاری این جامعه چندملیتی، وجود نظم اجتماعی و ساختاری مثالزدنی در کنار تنوع قومی است.
وی افزود: این شواهد نشان میدهد با وجود اعتقادات و فرهنگ های متفاوت، ساکنان در صلح و آرامش کامل در کنار یکدیگر زندگی میکردند؛ در هیچ نقطهای شواهدی دال بر درگیری، جنگ و حمله در شهر سوخته نمیبینیم؛ مصداق بارز این ادعا، نبود حصار دفاعی در این شهر است؛ این بدان معناست که شهر سوخته یک زیستبوم اقتصادی بوده که همگان از حضور در آن سودی داشته اند و اساسا تصور تهاجم یا تجاوز در ذهنیت ساکنان آن وجود نداشته است.
سرحدی خاطرنشان کرد: شواهد تاریخی، سفالی و نمونه کالاهای مورد استفاده نشان میدهد که جامعهای کاملا پویا و زنده در این منطقه حضور داشته که آگاهانه صلح را بهعنوان پیشنیاز توسعه و رفاه برگزیده بودند؛ در بررسی یافتههای کاوشهای باستانشناسی شهر سوخته، نکتهای بسیار کلیدی وجود دارد؛ در این یافته ها چیزی به نام سلاح جنگی در این محوطه یافت نشده است؛ شاید یک خنجر منفرد برای مصارف روزمره مانند برش یا پوست کنی وجود داشته باشد، اما اثری از سلاحهای جنگی متداول که در سایر محوطههای همعصر به وفور یافت میشود، در اینجا دیده نمیشود؛ این امر گواه روشنی بر صلحدوستی عمیق این جامعه است.
جمعیت ۶ هزار نفری شهر سوخته دو هزار پانصد سال قبل از میلاد
وی با اشاره به جمعیت ساکنان شهر سوخته ادامه داد: مطالعات نشان میدهد جمعیت شهر سوخته در بازه زمانی ۲۸۰۰ تا ۲۵۰۰ پیش از میلاد، بین ۵ تا ۶ هزار نفر تخمین زده شده که برای یک محوطه هزاره سوم پیش از میلاد، جمعیتی بسیار زیاد به حساب میآید.
عضو هیئت علمی دانشگاه زابل با اشاره به مطالعات انسان شناسی شهرسوخته ادامه داد: مطالعات انسانشناسی جسمانی بر روی جمجمههای یافتشده نیز نتایج جالبی به همراه داشته است؛ در این بررسیها، حدود هفت نوع جمجمه انسانی شناسایی شده که نژادهایی از مناطق مختلف از جمله ایرانی، افغانستانی، شبه قاره هند، کشورهای عربی و نژادهای آسیای مرکزی را شامل میشود؛ این مطالعات تأیید میکند که انسانهای ساکن در شهر سوخته، مهاجرانی از نقاط گوناگون بودند و یک جامعه چندملیتی صلحطلب را تشکیل داده بودند.
آغاز بیست و یکمین دوره باستان شناسی شهر سوخته
روح الله شیرازی عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان و سرپرست بیست و یکمین دوره کاوش شهر سوخته در گفت و گو با خبرنگار مهر بیان کرد: بیست و یکمین فصل کاوشهای باستانشناسی در محوطه میراث جهانی شهر سوخته از تاریخ ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده است؛ این فعالیتها در بخش گورستان شهر سوخته متمرکز است؛ بخشی که بهدلیل یافتههای موجود در قبور، اطلاعات بسیار مفید و ارزشمندی درباره چگونگی روند زندگی مردمان باستان شهرسوخته ارائه میدهد.
وی با اشاره به یافته های این دوره باستان شناسی شهرسوخته ادامه داد: این یافتهها شامل که بههمراه افراد دفن شدهاند و از سوی دیگر به درک بهتر و شناخت بیشتر باورها و آیینهای مردمان سیستان باستان در آغاز دوران تاریخی کمک میکند.
وی تصریح کرد: بر اساس کاوشهای صورتگرفته تاکنون، مسلم است که این مردمان به زندگی پس از مرگ و آغاز مرحلهای دیگر از حیات در جهانی دیگر اعتقاد داشتند و دلیل آن نیز همین اشیای یافتشده در داخل قبور است؛ همچنین اطلاعات بسیار مفیدی در ارتباط با ویژگیهای فیزیکی و جسمانی مردمان، بیماریهای رایج در روزگار باستان و شواهد آن بر روی بقایای استخوانی و اسکلتهای بهجامانده بهدست آوریم.
محوطه شهر سوخته در سال ۲۰۱۴ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید
شیرازی اظهار کرد: محوطه شهر سوخته را میتوان در شمار ده محوطه شاخص باستانشناسی در منطقهای وسیع شامل ترکیه، عراق، سوریه، ایران، شبهجزیره عربستان، آسیای مرکزی، هند، پاکستان و افغانستان بهشمار آورد؛ به همین دلیل است که این محوطه در سال ۲۰۱۴ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
وی با اشاره به محوطه باستان شناسی شهر سوخته ادامه داد: این محوطه، غیر از گورستان، بخشهای بسیار متنوع کارکردی دیگری نیز دارد که شامل بخش مسکونی است؛ جایی که مردمان عادی در آن زندگی میکردند و شواهد معماری و بقایای منازل مسکونی در آنجا قرار گرفته است؛ همچنین بخش دیگری وجود دارد که منطقه یادمانی است و بناهای بزرگ و عمومی در این بخش شناسایی شدهاند؛ بخش دیگر، منطقهای است که فعالیتهای کارگاهی و پیشهوران در آن متمرکز بوده و ما آن را تحت عنوان منطقه صنعتی یا پیشهوری میشناسیم؛ فعالیتهایی نظیر سفالگری، کار بر روی ظروف سنگی و ساخت مهرههای سنگی از جنس سنگهای نیمهقیمتی مثل یسر و دیروزه که در قالب زیورآلاتی چون گردنبند و دستبند تولید میشده است.
عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان تصریح کرد: بخش دیگر در محوطه باستانی شهر سوخته، بخش مرکزی آن است که بهنظر میرسد بناهایی با کاربری و کارکرد اقتصادی در آنجا وجود داشته و احتمالا محلهایی برای داد و ستد بوده است.
وی گفت: در دشت سیستان و پیرامون شهر سوخته، محوطههای بسیار زیادی وجود دارد؛ در حدود ۸۰۰ محوطه مربوط به عصر مفرغ و همزمان با شهر سوخته در پیرامون آن شکل گرفته که اینها در واقع روستاهای فراوانی بودند که شهر اصلی را از لحاظ محصولات صنعتی و کشاورزی تغذیه میکردند.
اولین پویانمایی متحرک جهان؛ کشف شده از شهر سوخته
سرپرست بیست و یکمین دوره باستان شناسی شهر سوخته خاطرنشان کرد: شهر سوخته از مهمترین محوطههای باستانی مربوط به دوران مفرغ و آغاز تاریخی در شرق فلات ایران است که اطلاعات جالبی درباره چگونگی تبدیل جوامع روستایی اولیه به جوامع پیچیده و شهری در اختیار ما قرار میدهد.
وی تأکید کرد: شهر سوخته بهعنوان یکی از مدلهای اولیه شهرنشینی در دنیای باستان بهحساب میآید و از این رو، بسیاری از ویژگیهایی که بهعنوان مشخصه شهرهای امروزی میشناسیم، نمونه آن در روزگار باستان و در شهر سوخته قابل پیگیری است؛ در سایه کاوشها و اطلاعاتی که از این کاوشها بهدست میآید، میتوانیم جنبههای ناشناخته دیگری از این جامعه باستانی را بازسازی کنیم.
ارتباط شهر سوخته با مناطق دور دست قاره آسیا
شیرازی اظهار کرد: جامعه شهر سوخته با مناطق دوردست و پیرامونی خود ارتباط داشته است؛ این ارتباطات با جاهایی نظیر آسیای مرکزی، شبهقاره هند، بینالنهرین در عراق و مناطق غربی و جنوبی ایران اثبات شده است و نشاندهنده نقش شهر سوخته بهعنوان یک استقرار درگیر در مبادلات منطقهای و فرامنطقهای است.
وی با اشاره به یافته های باستان شناسی شهرسوخته بیان کرد: براساس مطالعات باستانشناسی که تاکنون صورت گرفته است؛ یافته های شاخص و مهمی از منطقه به دست آمده است؛ از جمله یک جام سفالی که بر روی آن نقش یک پویانمایی یا تصویر متحرک ایجاد شده که بسیار معروف است؛ همچنین در یکی از گورهای شهر سوخته، شواهد انجام عمل جراحی بر روی جمجمه یک دختربچه سیزده ساله بهدست آمده که پزشکان شهر سوخته با تشخیص بیماری، اقدام به سوراخ کردن جمجمه برای خروج مایعات جمعشده درون کاسه سر کردند؛ یکی دیگر از مهمترین یافته های شهر سوخته، یک پروتز مصنوعی چشم است که برای زنی که دچار عارضه چشمی تهیه شده و بیشتر جنبه زیباییشناختی داشته است.
عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان ادامه داد: همچنین خطکشهای بسیار دقیقی از منطقه مسکونی، ظروف سنگی مرمری ساختهشده با دقت و ظرافت فراوان، سفالهای چندرنگ بسیار شاخص و شواهد فعالیتهای فلزگری باستان را یافته ایم.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این یافته ها نشان میدهد جامعهای که در هزاره سوم پیش از میلاد، در اختیار داریم از جمله جوامع پیچیده بهحساب میآید؛ جامعه پیچیده در باستانشناسی به جامعهای گفته میشود که فعالیتهای اقتصادی، صنعتی و تخصصی در حد اعلای خود وجود داشته و شواهد این پیچیدگی در محصولات و تولیدات بهجامانده دیده میشود؛ شهر سوخته نمونهای بسیار خوب و منحصربهفرد در این زمینه است که این محصولات، تولیدات و یافتهها را در اختیار ما قرار داده است.
