شتاب سالمندی جمعیت ایران، در کنار چالشهایی مانند فقر، بیماریهای مزمن و کمبود خدمات مراقبتی، ضرورت بازنگری در سیاستهای حمایتی و برنامهریزی برای آینده سالمندان را افزایش داده است.
ایران در آستانه سالمندی شتابان؛ ۳۱ درصد جمعیت تا ۱۴۳۰ سالمند میشوند
خبرگزاری مهر- گروه جامعه: سالمندی جمعیت در ایران دیگر صرفاً یک پیشبینی جمعیتی نیست؛ روندی است که اکنون بخش قابل توجهی از ساختار جمعیتی کشور را تحت تأثیر قرار داده است. بر اساس اعلام رئیس سازمان بهزیستی کشور، در حال حاضر ۱۰ میلیون و ۳۵۰ هزار نفر از جمعیت ایران سالمند هستند و افراد بالای ۶۰ سال نزدیک به ۱۴ درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند.
سیدجواد حسینی با اشاره به سرعت بالای سالمندی در ایران گفته است که سهم جمعیت بالای ۶۰ سال کشور تا سال ۱۴۳۰ به ۳۱ درصد خواهد رسید. این برآورد با روندهایی که پیشتر از سوی نهادهای بینالمللی درباره شتاب سالمندی ایران مطرح شده، همراستا است؛ صندوق جمعیت سازمان ملل نیز ایران را از کشورهایی با سرعت بالای سالمندی معرفی کرده و کاهش باروری و افزایش امید به زندگی را از عوامل اصلی این تحول جمعیتی دانسته است.
بر اساس اظهارات رئیس سازمان بهزیستی، چالش سالمندی در ایران تنها به افزایش تعداد سالمندان محدود نمیشود، بلکه این پدیده با فقر، کاهش درآمد، تنهایی، معلولیت، بیماریهای مزمن و کمبود مراقبتهای مستمر همراه شده است. حسینی اعلام کرده است که ۶۲ درصد سالمندان کشور دستکم به یک بیماری مزمن مبتلا هستند؛ موضوعی که نیاز به توسعه خدمات سلامت و مراقبت طولانیمدت را بیشتر میکند.
سالمندی فقط مسئله سلامت نیست
افزایش جمعیت سالمندان، پیامدهایی فراتر از حوزه درمان دارد و حوزههای اشتغال، تأمین اجتماعی، مسکن، حملونقل، شهرسازی و خدمات اجتماعی را نیز درگیر میکند. صندوق جمعیت سازمان ملل نیز تأکید کرده است که سالمندی جمعیت ایران در کنار افزایش طول عمر، با کاهش باروری ارتباط دارد و برای پاسخ به آن، نظامهای اجتماعی و رفاهی باید متناسب با تغییر ساختار سنی جمعیت توسعه پیدا کنند.
حسینی در همین زمینه بر ضرورت بازنگری در برنامهریزیهای کشور تأکید کرده و سالمندی را پدیدهای چندلایه و چندوجهی دانسته است. به گفته وی، جامعه ایران هنوز به اندازه کافی سالمندی را به عنوان یک مسئله اجتماعی در ذهن خود و در فرآیندهای برنامهریزی تثبیت نکرده است.
اقتصاد نقرهای؛ استفاده از ظرفیت سالمندان
در کنار چالشهای سالمندی، استفاده از ظرفیت اقتصادی و اجتماعی این گروه نیز در دستور کار قرار گرفته است. رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به مفهوم اقتصاد نقرهای، اشتغالهای سبک، خانگی و محلهمحور را از ظرفیتهایی دانسته که میتواند برای سالمندان جوان مورد استفاده قرار گیرد.
وی گفته است میانگین سن بازنشستگی در ایران حدود ۵۲ سال و امید به زندگی حدود ۷۶ سال است؛ بنابراین بخشی قابل توجه از زندگی افراد پس از بازنشستگی سپری میشود و سالمندان جوان همچنان از تجربه و مهارتهایی برخوردارند که میتواند در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
صندوق جمعیت سازمان ملل نیز در سالهای اخیر بر این رویکرد تأکید کرده که سالمندی نباید صرفاً از زاویه نیاز به حمایت دیده شود و افراد سالمند میتوانند در اقتصاد و جامعه مشارکت داشته باشند.
برنامهریزی برای جامعه سالمند
در سالهای اخیر، موضوع شهرهای دوستدار سالمند، مراقبت اجتماعی و بازنگری سیاستهای سالمندی نیز در ایران دنبال شده است. صندوق جمعیت سازمان ملل اعلام کرده که برنامه محیطهای دوستدار سالمند در ایران از سال ۲۰۲۵ در چند استان گسترش یافته و هدف آن مناسبسازی محیطهای شهری و خدمات برای سالمندان است.
از سوی دیگر، رئیس سازمان بهزیستی کشور از بازنگری سند سالمندی، تدوین لایحه جامع حمایت از سالمندان و تقویت ساختار شورای سالمندان کشور خبر داده است. بر اساس اظهارات وی، در سند بازنگریشده موضوعاتی همچون بیمه، خدمات سالمندی و ظرفیتهای موجود مورد توجه قرار گرفته است.
آمارها نشان میدهد ایران در حال تجربه تغییر قابل توجهی در ساختار سنی جمعیت است. صندوق جمعیت سازمان ملل نیز در ارزیابیهای خود اعلام کرده است که سهم جمعیت بالای ۶۰ سال در ایران در دهههای آینده افزایش چشمگیری خواهد داشت. در یک برآورد این نهاد، سهم افراد بالای ۶۰ سال در سال ۲۰۵۰ حدود ۲۷.۹ درصد پیشبینی شده است.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی تنها افزایش تعداد سالمندان نیست؛ بلکه چگونگی فراهم کردن سلامت، درآمد، مراقبت، مسکن، مشارکت اجتماعی و محیط مناسب زندگی برای جمعیتی است که سهم آن در ساختار جمعیتی ایران طی سالهای آینده به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت.
