دختران شجاع خرمشهری موضوع «پوتین‌های زنانه»/ چرا این مستند زودتر ساخته نشد؟

سیدمصطفی سیدالحسینی، کارگردان فیلم مستند «پوتین‌های زنانه» در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا درباره شکل‌گیری این اثر گفت: سوژه‌ فیلم از دل پژوهشی که همسرم برای پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود انجام می‌داد، به من معرفی شدند. موضوع پژوهش او تجربه زیسته زنانی بود که در خط مقدم حضور داشتند و در جریان این پژوهش با تعدادی از زنان رزمنده آشنا شد. گروهی از دختران خرمشهری که در نهایت سوژه «پوتین‌های زنانه» شدند نیز در همین مسیر شناسایی شدند.

 او ادامه داد: آنچه درباره این گروه برای ما اهمیت داشت، ناشناخته بودن تجربه آنها بود. درباره حضور زنان در مقاومت خرمشهر روایت‌ها و تصاویر محدودی وجود دارد و درباره این گروه مشخص نیز کمتر سخن گفته شده بود. در جریان پژوهش متوجه شدم که این دختران آموزش نظامی دیده بودند، پاسدار بودند و در روزهای مقاومت خرمشهر مسئولیت‌های مهمی بر عهده داشتند. همین تجربه، زمینه‌ای فراهم کرد تا بخشی از دوران دفاع مقدس را از زاویه نگاه و تجربه زنان روایت کنم.

اعتماد شکل‌گرفته در مسیر پژوهش

سیدالحسینی درباره نحوه ارتباط با زنان حاضر در فیلم توضیح داد: بخش مهمی از اعتماد میان پژوهشگر و این زنان در طول دو سال پژوهش پایان‌نامه شکل گرفته بود. به همین دلیل، زمانی که ساخت فیلم را آغاز کردم، ارتباط با آنها دشوار نبود. حتی برای مصاحبه‌های تصویری نیز ترجیح دادم پژوهشگر همچنان در کنار آنها باشد تا با چهره و صدایی آشنا روبه‌رو باشند و راحت‌تر درباره تجربه‌هایشان صحبت کنند.

وقتی آرشیو پاسخگوی یک روایت نیست

این مستندساز درباره استفاده از انیمیشن در «پوتین‌های زنانه» گفت: یکی از مشکلات اصلی، کمبود تصاویر و اسناد تصویری از حضور زنان در مقاومت خرمشهر بود. از فعالیت زنان در آن دوره، به‌ویژه در حوزه امداد، پشتیبانی و فعالیت‌های رزمی، تصاویر محدودی وجود دارد و درباره این گروه نیز به دلیل ماهیت محرمانه مسئولیت‌هایشان، تصاویر بسیار اندکی باقی مانده است.

 او افزود: از همان زمان نگارش فیلم‌نامه می‌دانستم که بخشی از روایت‌ها به بازسازی نیاز دارد؛ برخی از اتفاق‌هایی که این زنان روایت می‌کردند، بار دراماتیک بالایی داشت و نمی‌شد آنها را صرفا با مصاحبه روایت کرد. در عین حال، امکان بازسازی واقعی همه این موقعیت‌ها نیز وجود نداشت. به همین دلیل به سمت انیمیشن رفتم؛ انتخابی که هم امکان بازسازی برخی موقعیت‌ها را فراهم می‌کرد و هم به من اجازه می‌داد تجربه زیسته زنانه این شخصیت‌ها را بهتر به تصویر بکشم.

 سیدالحسینی ادامه داد: استفاده از انیمیشن برای من تجربه تازه‌ای بود و به نظرم فرم خلاقانه‌ای برای روایت این بخش از داستان ایجاد کرد. به همین دلیل بازسازی‌های فیلم را با استفاده از انیمیشن انجام دادم.

رضایت زنان از روایتی که درباره آنها ساخته شد

کارگردان «پوتین‌های زنانه» درباره واکنش زنان حاضر در فیلم به تماشای اثر نیز گفت: آنها فیلم را در چند نوبت دیدند و بعضی از آنها نیز فیلم را برای دوستانشان که امکان حضور در اکران‌ها را نداشتند، نمایش دادند. واکنش آنها برای من بسیار مثبت بود و رضایتشان از نتیجه کار، یکی از شیرین‌ترین بخش‌های این تجربه بود.

 او ادامه داد: این زنان خودشان تجربه حضور در جنگ را داشته‌اند و نسبت به روایت آن دوره حساسیت زیادی دارند. برای من مهم بود که بتوانم تجربه‌ای را که خودشان زیسته بودند، به درستی روایت کنم. خوشحال بودم که آنها با فیلم ارتباط برقرار کردند و از روایت زنانه‌ای که از آن دوره ارائه شده بود، رضایت داشتند.

چرا این فیلم زودتر ساخته نشده بود؟

سیدالحسینی درباره واکنش مخاطبان در اکران‌های «سینماحقیقت» و سالن حقیقت گفت: واکنش‌ها متفاوت بود. بعضی از مخاطبان خودشان را جای شخصیت‌های فیلم گذاشته بودند و با آنها همدلی می‌کردند. برای برخی دیگر، روایت این زنان کاملا تازه بود و پیش از آن چنین زاویه‌ای از دوران دفاع مقدس را ندیده بودند.

 او افزود: یکی از واکنش‌های ماندگار برای من در سالن حقیقت، پرسش یکی از مخاطبان بود که بعد از تماشای فیلم از من پرسید چرا این فیلم درباره این زنان تا این اندازه دیر ساخته شده است. برای این پرسش پاسخ مشخصی نداشتم، اما همان واکنش نشان می‌داد که فیلم توانسته با مخاطب ارتباط برقرار کند و او را نسبت به بخشی کمتر دیده‌شده از آن دوره حساس کند.

لحظه‌ای که روایت «پوتین‌های زنانه» شکل گرفت

سیدالحسینی درباره ماندگارترین خاطره خود از ساخت این فیلم مستند گفت: برای من، شکل دادن به روایت فیلم یکی از دشوارترین مراحل کار بود. چند ماه درگیر این بودم که قصه این زنان را از چه زاویه‌ای روایت کنم و فیلم را از کجا آغاز کنم. پیچیدگی روایت باعث شده بود نتوانم به ‌سادگی نوشتن فیلم‌نامه را شروع کنم.

او ادامه داد: لحظه‌ای که متوجه شدم باید این داستان را چگونه روایت کنم و از چه نقطه‌ای آغاز کنم، برای من بسیار مهم بود. وقتی امروز به «پوتین‌های زنانه» فکر می‌کنم، بیش از هر چیز آن لحظه را به یاد می‌آورم؛ زمانی که کاری که در ابتدا دشوار و حتی ناممکن به نظر می‌رسید، مسیر خود را پیدا کرد و امکان ساخت آن فراهم شد.

فیلم مستند «پوتین‌های زنانه» (تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی) به کارگردانی و تهیه‌کنندگی سیدمصطفی سیدالحسینی، نخستین بار در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» و در بخش جایزه شهید آوینی به نمایش درآمد.

انتهای پیام/